Projektant narysuje. Tylko kto to później wykona?
W projektach deweloperskich jednym z mniej oczywistych źródeł problemów są rozwiązania techniczne, które na etapie projektowania wyglądają bardzo dobrze, ale później okazują się trudne, drogie albo ryzykowne w realizacji.
Architekt proponuje określony detal. Rozwiązanie jest technicznie możliwe, dobrze wygląda na wizualizacji i pasuje do koncepcji budynku. Akceptujemy je i idziemy dalej. Często z założeniem: „jakoś to będzie, wykonawcą zajmiemy się później”.
I właśnie to „później” potrafi być bardzo kosztowne.
Problem nie polega na tym, że architekt zaprojektował coś nieprawidłowo. Rozwiązanie może być całkowicie poprawne projektowo. Tyle że pomiędzy czymś, co można zaprojektować, a czymś, co można sprawnie i powtarzalnie wykonać na budowie, jest czasami bardzo duża różnica.
Im bardziej nietypowe rozwiązanie, tym zazwyczaj mniej firm ma rzeczywiste doświadczenie w jego wykonywaniu. To naturalne. Jeżeli określoną technologię stosuje się na większości budów, wykonawcy mają przeszkolonych ludzi, odpowiedni sprzęt i przede wszystkim doświadczenie zdobyte przy wcześniejszych realizacjach. Wiedzą nie tylko, jak coś zrobić, ale również, gdzie najczęściej pojawiają się problemy.
Jeżeli natomiast określone rozwiązanie wykonuje się sporadycznie, rynek wygląda zupełnie inaczej. Firmom często nie opłaca się szkolić pracowników w technologii, z którą będą miały do czynienia raz na kilka lat. W efekcie liczba naprawdę doświadczonych wykonawców jest niewielka.
A mała liczba wykonawców oznacza zazwyczaj dwie rzeczy: wyższą cenę i większe ryzyko.
Najbardziej niepokojący jest dla mnie moment, kiedy podczas poszukiwania wykonawcy słyszę:
„Nie robiliśmy dokładnie czegoś takiego, ale zrobimy.”
Być może zrobią bardzo dobrze. Każdy przecież kiedyś wykonywał coś po raz pierwszy. Tylko jako inwestor powinienem mieć świadomość, że w takim przypadku wykonawca częściowo zdobywa doświadczenie na mojej inwestycji.
A budowa nie jest najlepszym miejscem do finansowania cudzej nauki.
Gdzie szczególnie uważać?
Takich rozwiązań może być bardzo dużo, ale w projektach mieszkaniowych jest kilka obszarów, przy których szczególnie dokładnie analizowałbym projekt jeszcze przed rozpoczęciem realizacji.
Balkony i tarasy nad pomieszczeniami są dobrym przykładem. Na stosunkowo niewielkiej powierzchni trzeba prawidłowo rozwiązać spadki, hydroizolację, odwodnienie, progi drzwiowe, obróbki i mostki termiczne. Jednocześnie spotyka się tam kilka różnych branż. Każda z nich może poprawnie wykonać swój zakres, a problem może powstać właśnie na ich styku.
Podobnie jest z dachami płaskimi o skomplikowanej geometrii. Sam dach płaski nie musi być rozwiązaniem szczególnie ryzykownym. Sytuacja zmienia się, kiedy pojawiają się liczne attyki, wpusty, przelewy awaryjne, świetliki, przebicia instalacyjne czy różne poziomy połaci. Każdy kolejny detal oznacza miejsce, które trzeba zaprojektować, skoordynować i później prawidłowo wykonać.
Kolejnym przykładem są niestandardowe dachy skośne. Ukryte rynny, brak tradycyjnych okapów, kosze, lukarny, liczne załamania połaci czy przejścia instalacyjne mogą dawać bardzo dobry efekt architektoniczny. Jednocześnie wymagają wykonawcy, który rozumie te rozwiązania i potrafi właściwie wykonać detale, a nie tylko „dopasować je na budowie”.
Podobnie podchodzę do skomplikowanych elewacji wentylowanych i elewacji łączących kilka materiałów. Tynk, klinkier, drewno, blacha czy płyty wielkoformatowe mogą osobno być rozwiązaniami doskonale znanymi wykonawcom. Problem zaczyna się na ich połączeniach. Dochodzą podkonstrukcje, mocowania, dylatacje, obróbki otworów, narożniki, strefa cokołowa i miejsca styku różnych technologii. I znowu – niekoniecznie sam system jest trudny. Trudny jest detal.
Piątym przykładem są duże przeszklenia i niestandardowe systemy HS. Duże formaty mogą być jednym z najważniejszych elementów architektury budynku i rzeczywiście podnosić wartość produktu. Ale wraz z wielkością przeszklenia rośnie ciężar elementów, komplikują się transport i montaż, znaczenia nabierają tolerancje przygotowania otworów i ugięcia konstrukcji. Dochodzą kwestie szczelności, połączenia z elewacją i tarasem, odwodnienia przy niskim progu czy możliwości późniejszej regulacji.
Żaden z tych elementów nie jest zły sam w sobie.
Problemem nie jest skomplikowane rozwiązanie. Problemem jest skomplikowane rozwiązanie, którego konsekwencji nie przeanalizowaliśmy przed jego zaakceptowaniem.
Największe ryzyko często znajduje się na styku
Zwróciłbym uwagę na jeszcze jedną rzecz. W budownictwie bardzo często największym problemem nie jest pojedyncza technologia, ale miejsce, w którym spotyka się kilka różnych technologii i kilku wykonawców.
Każdy wykonawca może znać swoją część.
Tylko ktoś musi jeszcze dopilnować, żeby wszystkie te części zadziałały razem.
I właśnie dlatego wraz ze wzrostem komplikacji projektu rośnie znaczenie koordynacji.
Najtańszy moment na rozwiązanie problemu jest jeszcze przed budową
W praktyce często brakuje czasu na dokładną analizę takich elementów. Trzeba zamknąć projekt, złożyć dokumentację, uzyskać pozwolenie na budowę, więc kolejne rozwiązania są akceptowane z myślą, że szczegółami zajmiemy się później.
Tyle że później projekt jest już gotowy, harmonogram biegnie, wykonawcy są zakontraktowani, a zmiana rozwiązania może oznaczać przeprojektowanie kilku innych elementów.
I wtedy dowiadujemy się, że na rynku są trzy firmy, które potrafią coś dobrze wykonać. Pierwsza nie ma terminów. Druga nie chce realizować tak małego zakresu. Trzecia składa ofertę znacznie przekraczającą budżet.
Problem, który na etapie projektu można było rozwiązać zmianą kilku kresek na rysunku, staje się problemem kosztowym i harmonogramowym całej inwestycji.
Dlatego przy rozwiązaniach niestandardowych nie wystarcza mi odpowiedź na pytanie:
„Czy da się to zrobić?”
Chcę również wiedzieć: kto to wykona, ile takich firm działa na rynku, jakie mają doświadczenie, ile będzie to kosztowało, jakie są najczęstsze błędy, jak rozwiązanie wpływa na pozostałe branże i czy możemy osiągnąć podobny efekt w prostszy sposób.
Dopiero wtedy można świadomie zdecydować, czy komplikacja rzeczywiście jest uzasadniona.

Projektując, warto czasem spojrzeć na projekt z góry i sprawdzić, czy przypadkiem trochę nie odlecieliśmy. ?
Nie musisz wiedzieć wszystkiego. Ale ktoś w Twoim zespole musi wiedzieć
Deweloper nie musi być specjalistą od hydroizolacji, dachów, elewacji, konstrukcji i stolarki jednocześnie. Przy bardziej skomplikowanych projektach byłoby to wręcz nierealne.
Jeżeli jednak sam nie masz wystarczającej wiedzy technicznej, musisz mieć w zespole kogoś, kto będzie potrafił takie rozwiązania zweryfikować.
Może to być doświadczony kierownik budowy, inspektor, konstruktor, projekt manager albo wykonawca, z którym współpracujesz od lat. Ważne, żeby ktoś spojrzał na projekt nie tylko z perspektywy tego, czy rozwiązanie jest poprawne, ale również tego, jak później zostanie wykonane.
Czasami najlepszą informacją, jaką można otrzymać na etapie projektowania, nie jest: „tego nie da się zrobić”.
Znacznie cenniejsze może być:
„Da się. Tylko po co?”
Bo rozwiązanie technicznie możliwe nie zawsze jest rozwiązaniem racjonalnym biznesowo.
Architekt powinien mieć przestrzeń do tworzenia dobrej architektury. Konstruktor powinien zapewnić jej bezpieczeństwo. Wykonawca powinien potrafić ją prawidłowo zrealizować.
A rolą inwestora jest dopilnować, żeby efekt, koszt i ryzyko tych decyzji nadal miały biznesowy sens.