Wiele osób rozpoczynających swoją przygodę z deweloperką wychodzi z prostego założenia: zatrudnię dobrego architekta, doświadczonego prawnika, sprawdzonych projektantów branżowych i solidnych wykonawców, a dzięki temu zabezpieczę projekt przed poważnymi błędami.
Brzmi logicznie. I oczywiście dobór właściwych ludzi jest jednym z fundamentów dobrze prowadzonej inwestycji. Problem zaczyna się wtedy, kiedy zatrudnienie specjalisty zaczynamy traktować jako przeniesienie na niego całej odpowiedzialności za dany obszar projektu.
Po ponad 11 latach prowadzenia projektów deweloperskich wiem jedno: błędy popełniają wszyscy. Architekci, prawnicy, projektanci branżowi, geodeci, wykonawcy, urzędnicy. Ja również je popełniam.
Nie ma w tym nic nadzwyczajnego. Jeżeli ktoś każdego dnia analizuje dokumentację, interpretuje przepisy i podejmuje dziesiątki decyzji, wcześniej czy później może się pomylić.
Problem nie polega więc na tym, że specjaliści popełniają błędy.
Problem polega na tym, że konsekwencje ich błędów bardzo często ostatecznie ponosi inwestor.
To inwestor sprzedaje nieruchomość klientowi. To jego spółka podpisuje umowy. To jego harmonogram zaczyna się przesuwać. To jego model finansowy przestaje się zgadzać. I ostatecznie to w jego budżecie trzeba znaleźć pieniądze, jeżeli kilka miesięcy wcześniej ktoś przyjął niewłaściwe założenie.
Dlatego zatrudnienie dobrych specjalistów jest konieczne.
Ale nie zwalnia inwestora z myślenia.
Najbardziej niebezpieczne są założenia, których nikt nie sprawdził
Jedną z ważniejszych rzeczy, których nauczyłem się przez lata prowadzenia projektów, jest ograniczone zaufanie nie tyle do ludzi, co do niezweryfikowanych założeń.
Jeżeli pojawia się istotny znak zapytania, wyjaśniam go. Jeżeli odpowiedź można interpretować na dwa sposoby, staram się doprowadzić do sytuacji, w której będzie można interpretować ją tylko na jeden. Jeżeli od konkretnej interpretacji zależy możliwość realizacji projektu albo jego rentowność, chcę wiedzieć, na czym dokładnie opieramy nasze założenie.
Dlatego jednym z bardziej niebezpiecznych zdań, jakie można usłyszeć przy projekcie, jest:
„Powinno być dobrze.”
Samo „powinno” nie jest jeszcze problemem. Problem pojawia się wtedy, kiedy od tego „powinno” zależy kilkaset tysięcy złotych, możliwość sprzedaży lokalu albo kilka miesięcy harmonogramu.
Wtedy warto zadać kilka dodatkowych pytań. Na jakiej podstawie tak zakładamy? Czy ktoś to sprawdził? Czy możemy to potwierdzić? Co się wydarzy, jeżeli nasze założenie okaże się błędne?
Nie chodzi oczywiście o kwestionowanie każdej decyzji architekta ani wysyłanie każdej opinii prawnej do trzech kolejnych kancelarii. W ten sposób zamiast zarządzać ryzykiem można skutecznie zatrzymać cały projekt.
Nie każda decyzja wymaga takiego samego poziomu kontroli. Im poważniejsze mogą być konsekwencje błędu, tym dokładniej warto sprawdzić założenia, na których tę decyzję opieramy.
Jeden błąd potrafi przejść przez cały projekt
To szczególnie ważne, ponieważ błędy w projektach deweloperskich rzadko funkcjonują w izolacji.
Wyobraźmy sobie prostą sytuację. Architekt przygotowuje projekt i określa powierzchnie lokali. Dane trafiają następnie do dokumentacji prawnej, prospektu informacyjnego, materiałów sprzedażowych, cenników i umów zawieranych z klientami.
Każda kolejna osoba może wykonać swoją pracę prawidłowo.
Prawnik przygotuje poprawną umowę na podstawie danych, które otrzymał. Marketing wykorzysta przekazane powierzchnie w materiałach. Sprzedaż przedstawi klientowi ofertę zgodną z przygotowaną dokumentacją.
Tyle że jeżeli pierwsza informacja była błędna, kolejne osoby zaczynają prawidłowo przetwarzać nieprawidłowe dane.
I w tym momencie drobna pomyłka przestaje być błędem jednej osoby. Zaczyna funkcjonować w kilku miejscach jednocześnie i staje się elementem całego procesu.
Wtedy nie mamy już problemu architekta.
Mamy problem inwestora.

To właśnie dlatego przy prowadzeniu projektu interesuje mnie nie tylko to, kto odpowiada za konkretne zadanie. Równie ważne jest dla mnie to, co stanie się z wynikiem jego pracy później i jakie kolejne decyzje zostaną na nim oparte.
Specjalista powinien rozumieć cel swojej pracy
Architekt nie powinien projektować w oderwaniu od biznesowego celu inwestycji. Prawnik powinien rozumieć model sprzedaży. Project Manager powinien wiedzieć, które elementy mają największy wpływ na wynik finansowy. Osoby odpowiedzialne za sprzedaż powinny z kolei dokładnie wiedzieć, co rzeczywiście zostało zaprojektowane i co można obiecać klientowi.
Projekt deweloperski jest systemem naczyń połączonych. Decyzja podjęta w jednym miejscu bardzo często wpływa na kilka kolejnych obszarów.
Nie projektujemy budynku dla urzędu. Nie projektujemy go również dla konkursu architektonicznego. Projektujemy nieruchomość, która ma zostać wybudowana, odebrana, sprzedana, a następnie przez wiele lat użytkowana przez klienta.
Jeżeli więc określone powierzchnie mają później znaleźć się w prospekcie, umowach i materiałach sprzedażowych, chcę mieć pewność, że zostały określone według właściwych zasad.
Jeżeli od interpretacji konkretnego przepisu zależy możliwość realizacji inwestycji, nie wystarcza mi stwierdzenie: „moim zdaniem powinno przejść”.
Jeżeli od danego rozwiązania zależy samodzielność lokalu, możliwość jego sprzedaży albo istotny parametr inwestycji, chcę wiedzieć, na czym dokładnie opieramy decyzję.
Zasada jest prosta:
im większy koszt potencjalnego błędu, tym większy powinien być poziom jego wcześniejszej weryfikacji.
Rolą inwestora nie jest wiedzieć wszystko
To ważne rozróżnienie.
Inwestor nie musi wiedzieć więcej o projektowaniu od architekta. Nie musi znać prawa lepiej od prawnika, konstrukcji lepiej od konstruktora ani instalacji lepiej od projektanta branżowego.
Gdyby miał być najlepszym specjalistą w każdej z tych dziedzin, zatrudnianie kogokolwiek rzeczywiście nie miałoby większego sensu.
Rolą inwestora jest coś innego.
Ma stworzyć proces, w którym wiedza specjalistów zostanie właściwie wykorzystana, a kluczowe założenia zostaną zweryfikowane, zanim staną się podstawą kolejnych decyzji.
W praktyce nie zawsze wymaga to skomplikowanych procedur. Czasem będzie to druga opinia dotycząca rozwiązania, od którego zależy powodzenie inwestycji. Innym razem pisemne potwierdzenie stanowiska, checklista przed przejściem do kolejnego etapu albo porównanie danych znajdujących się w projekcie z dokumentacją przygotowywaną do sprzedaży.
A czasem wystarczy zwyczajnie zadać jeszcze jedno pytanie, kiedy coś się nie zgadza.
Nie jest to brak zaufania.
To zarządzanie ryzykiem.
Nie każdy element projektu wymaga takiej samej kontroli
Kontrola również kosztuje. Wymaga czasu, pieniędzy i uwagi, dlatego sprawdzanie wszystkiego z taką samą intensywnością byłoby równie nieracjonalne jak niesprawdzanie niczego.
Jeżeli pomyłka w danym miejscu jest łatwa do poprawienia i kosztuje niewiele, nie potrzebuję rozbudowanego systemu zabezpieczeń.
Jeżeli jednak błąd może wpłynąć na możliwość realizacji projektu, powierzchnię sprzedażową, pozwolenie, finansowanie, harmonogram albo zobowiązania wobec klientów, poziom kontroli powinien być zupełnie inny.
To jest dla mnie właściwe rozumienie zarządzania ryzykiem: nie próbować wyeliminować wszystkich możliwych błędów, tylko szczególnie chronić projekt przed tymi, których konsekwencje mogą być najdroższe.
Najdroższy błąd to czasem ten, przy którym ktoś miał wątpliwość
Najbardziej kosztowne sytuacje nie zawsze wynikają z całkowitego braku wiedzy.
Czasami ktoś zauważył problem. Coś mu się nie zgadzało. Pojawiło się pytanie.
Ale ostatecznie uznał:
„Skoro specjalista tak powiedział, to pewnie wszystko jest w porządku.”
I właśnie przed takim sposobem myślenia najbardziej bym przestrzegał.
Dobry specjalista jest ogromną wartością dla projektu. Doświadczony architekt, prawnik, projektant czy wykonawca może oszczędzić inwestorowi mnóstwo czasu, pieniędzy i problemów.
Ale kompetencje specjalisty nie eliminują możliwości popełnienia błędu.
Dlatego z czasem coraz mniej interesuje mnie prowadzenie inwestycji oparte na przekonaniu, że zatrudniłem świetnych ludzi, więc wszystko powinno być dobrze.
Znacznie bardziej interesuje mnie stworzenie systemu, który zakłada, że każdy z nas może się pomylić — i daje możliwość wychwycenia tej pomyłki, zanim jej konsekwencje staną się kosztowne.
Bo pojedynczy błąd może kosztować dziesiątki tysięcy złotych, opóźnić inwestycję albo stworzyć problem, który ujawni się dopiero przy sprzedaży. Dodatkowe sprawdzenie, dobrze przygotowana checklista czy właściwie ustawiony punkt kontrolny w procesie kosztują zazwyczaj znacznie mniej.
Zaufanie do ludzi. Kontrola procesu.
Nie chcę prowadzić projektów w atmosferze ciągłej podejrzliwości. Wręcz przeciwnie. Chcę pracować z ludźmi, których znam, cenię i którym ufam.
Jednocześnie nie chcę, żeby bezpieczeństwo całej inwestycji zależało wyłącznie od tego, czy jedna osoba, jednego dnia, przy jednej z setek podejmowanych decyzji, akurat się nie pomyli.
To dwie zupełnie różne rzeczy.
Po ponad 11 latach prowadzenia projektów deweloperskich coraz mocniej widzę, że jednym z największych zagrożeń nie jest brak wiedzy. Znacznie częściej problemem okazuje się błędne założenie, które zostało przyjęte na początku i którego nikt odpowiednio wcześnie nie zweryfikował.
Dlatego nie buduję procesów po to, żeby nie ufać specjalistom.
Buduję je dlatego, że ufam doświadczeniu, które mówi mi, że każdy może się pomylić.
A rolą inwestora jest tak poukładać projekt, żeby pojedyncza pomyłka nie zamieniła się w kosztowny problem całej inwestycji.